Katha Chaupais

nātha na ratha nahi̐ tana pada trānā |
kehi bidhi jitaba bīra balavānā ||
sauraja dhīraja tehi ratha cākā | satya sīla dṛRha dhvajā patākā ||
sakhā dharmamaya asa ratha jāke̐ | jītana kaha̐ na katahu̐ ripu tāke̐ ||
Lankakand - Doha 80

—————
नाथ न रथ नहिं तन पद त्राना । केहि बिधि जितब बीर बलवाना ॥
सौरज धीरज तेहि रथ चाका । सत्य सील दृढ़ ध्वजा पताका ॥
सखा धर्ममय अस रथ जाकें । जीतन कहँ न कतहुँ रिपु ताकें ॥
लंकाकाण्ड - दोहा ८०
māgu māgu baru bhai nabha bāni | parama gabhīra kṛpāmṛta sānī ||
Balkand - Doha 145
pāvā parama tatva janu jogī̐ | amṛtu laheu janu saṁtata rogī̐ ||
Balkand - Doha 350
sevahi̐ ara̐ḍu kalapataru tyāgī | parihari amṛta lehi̐ biṣu māgī ||
Ayodhyakand - Doha 42
—————
मागु मागु बरु भै नभ बानी । परम गभीर कृपामृत सानी ॥
बालकाण्ड - दोहा १४५
पावा परम तत्व जनु जोगीं । अमृतु लहेउ जनु संतत रोगीं ॥
बालकाण्ड - दोहा ३५०
सेवहिं अरँडु कलपतरु त्यागी । परिहरि अमृत लेहिं बिषु मागी ॥
अयोध्याकाण्ड - दोहा ४२
atisaya dekhi dharma kai glānī | parama sabhīta dharā akulānī ||
dhenu rūpa dhari hṛdaya̐ bicārī | gaī tahā̐ jaha̐ sura muni jhārī ||
Balkand - Doha 184
harihau̐ sakala bhūmi garuāī | nirbhaya hohu deva samudāī ||
Balkand - Doha 18
—————
अतिसय देखि धर्म कै ग्लानी । परम सभीत धरा अकुलानी ॥
धेनु रूप धरि हृदयँ बिचारी । गई तहाँ जहँ सुर मुनि झारी ॥
ालकाण्ड - दोहा १८४
हरिहउँ सकल भूमि गरुआई । निर्भय होहु देव समुदाई ॥
बालकाण्ड - दोहा १८७
dekhata bana sara saila suhāe | bālamīki āśrama prabhu āe ||
rāma dīkha muni bāsu suhāvana | suṁdara giri kānanu jalu pāvana ||
Ayodhyakand - Doha 124
bālamīki mana āna̐du bhārī | maṁgala mūrati nayana nihārī ||
Ayodhyakand - Doha 125
—————
देखत बन सर सैल सुहाए । बालमीकि आश्रम प्रभु आए ।।
राम दीख मुनि बासु सुहावन । सुंदर गिरि काननु जलु पावन ।।
अयोध्याकाण्ड - दोहा १२४
बालमीकि मन आनँदु भारी । मंगल मूरति नयन निहारी ।।
अयोध्याकाण्ड - दोहा १२५
suka sanakādi bhagata muni nārada | je munibara bigyāna bisārada ||
Balkand - Doha 18
suka sanakādi siddha muni jogī | nāma prasāda brahmasuka bhogī ||
Balkand - Doha 26
pū̐chihu rāma kathā ati pāvani | suka sanakādi saṁbhu mana bhāvani ||
Uttarkand - Doha 123
——
सुक सनकादि भगत मुनि नारद । जे मुनिबर बिग्यान बिसारद ।।
बालकाण्ड - दोहा 18
सुक सनकादि सिद्ध मुनि जोगी । नाम प्रसाद ब्रह्मसुख भोगी ।।
बालकाण्ड - दोहा 26
पूछिहुँ राम कथा अति पावनि । सुक सनकादि संभु मन भावनि ।।
उत्तरकाण्ड - दोहा 123
hari icchā bhāvī balavānā | hṛdaya̐ bicārata saṁbhu sujānā ||
Balkand - Doha 56
taba saṁkara prabhu pada siru nāvā | sumirata rāmu hṛdaya̐ asa āvā ||
ehi̐ tana satihi bheṭa mohi nāhī̐ | siva saṁkalpu kīnha mana māhī̐ ||
Balkand - Doha 57
—————
हरि इच्छा भावी बलवाना । हृदयँ बिचारत संभु सुजाना ॥
बालकाण्ड - दोहा ५६
तब संकर प्रभु पद सिरु नावा । सुमिरत रामु हृदयँ अस आवा ॥
एहिं तन सतिहि भेंट मोहि नाहीं । सिव संकल्पु कीन्ह मन माहीं ॥
बालकाण्ड - दोहा ५७
िष्नु जो सुर हित नरतनु धारी । सोउ सर्बग्य जथा त्रिपुरारी ॥
biṣnu jo sura hita naratanu dhārī | sou sarbagya jathā tripurārī ||
खोजइ सो कि अग्य इव नारी । ग्यानधाम श्रीपति असुरारी ॥
khojai so ki agya iva nārī | gyānadhāma śrīpati asurārī ||
बालकाण्ड - दोहा ५१
Balkand - Doha 51
बिष्नु चारि भुज बिधि मुख चारी । बिकट बेष मुख पंच पुरारी ॥
biṣnu cāri bhuja bidhi mukhya cārī | bikaṭa beṣa mukha paṁca purārī ||
बालकाण्ड - दोहा २२०
Balkand - Doha 220
jana mana maṁju mukur mala haranī | kie̐ tilaka guna gana basa karanī ||
Balkand - Doha 1
agya akobida aṁdha abhāgī | kāī biṣaya mukura mana lāgī ||
mukura malina aru nayana bihīnā | rāma rūpa dekhahi̐ kimi dīnā ||
Balkand - Doha 115

—————
जन मन मंजु मुकुर मल हरनी । किएँ तिलक गुन गन बस करनी ॥
बालकाण्ड - दोहा १
अग्य अकोबिद अंध अभागी । काई बिषय मुकुर मन लागी ॥
मुकुर मलिन अरु नयन बिहीना । राम रूप देखहिं किमि दीना ॥
बालकाण्ड - Doha ११५
kali ke kabinha karau̐ paranāmā | jinha barane raghupati guna grāmā ||
je prākṛta kabi parama sayāne | bhāṣā̐ jinha hari carita bakhāne ||
bhae je ahahi̐ je hoihahi̐ āge̐ | pranavau̐ sabahi kapaṭa saba tyāge̐ ||
Balkand - Doha 14
—————
कलि के कबिन्ह करउँ परनामा । जिन्ह बरने रघुपति गुन ग्रामा ॥
जे प्राकृत कबि परम सयाने । भाषाँ जिन्ह हरि चरित बखाने ॥
भए जे अहहिं जे होइहहिं आगें । प्रनवउँ सबहि कपट सब त्यागें ॥
बालकाण्ड - दोहा १४
jaba jadubaṁsa kṛṣna avatārā | hoihi harana mahā mahibhārā ||
kṛṣna tanaya hoihi pati torā | bacanu anyathā hoi na morā ||
Balkand - Doha 88
—————
जब जदुबंस कृष्न अवतारा । होइहि हरन महा महिभारा ॥
कृष्न तनय होइहि पति तोरा । बचनु अन्यथा होइ न मोरा ॥
बालकाण्ड - दोहा ८८
dharamu na dūsara satya samānā | āgama nigama purāna bakhānā ||
Ayodhyakand - Doha 95
rāmahi kevala premu piārā | jāni leu jo jānanihārā ||
Ayodhyakand - Doha 137
Ayodhyakand - Doha 269
parama dharama śruti bidita ahiṁsā | para niṁdā sama agha na garīsā ||
Uttarkand - Doha 121
—————
धरमु न दूसर सत्य समाना । आगम निगम पुरान बखाना ॥
अयोध्याकाण्ड - दोहा ९५
रामहि केवल प्रेमु पिआरा । जानि लेउ जो जाननिहारा ॥
अयोध्याकाण्ड - दोहा १३७
जेहि बिधि प्रभु प्रसन्न मन होई । करुना सागर कीजिअ सोई ॥
अयोध्याकाण्ड – दोहा २६९
परम धर्म श्रुति बिदित अहिंसा । पर निंदा सम अघ न गरीसा ॥
उत्तरकाण्ड - दोहा १२१
suṁdara sujāna kṛpā nidhāna anātha para kara prīti jo |
so eka rāma akāma hita nirbānaprada sama āna ko ||
jākī kṛpā lavalesa te matimaṁda tulsīdāsahū̐ |
pāyo parama biśrāmu rāma samāna prabhu nāhī̐ kahū̐ ||
Uttarkand - Doha 130
—————
सुंदर सुजान कृपा निधान अनाथ पर कर प्रीति जो ।
सो एक राम अकाम हित निर्बानप्रद सम आन को ॥
जाकी कृपा लवलेस ते मतिमंद तुलसीदासहू ।

पायो परम बिश्रामु राम समान प्रभु नाहीं कहू ॥
उत्तरकाण्ड - दोहा १३०
श्रीपति निज माया तब प्रेरी । सुनहु कठिन करनी तेहि केरी ।।
बालकाण्ड - दोहा १२९
राम रमापति कर धनु लेहू । खैंचहु मिटै मोर संदेहू ।।
बालकाण्ड - दोहा २८९
भूमि सप्त सागर मेखला । एक भूप रघुपति कोसला ।।
उत्तरकाण्ड - दोहा २२

—————
śrīpati nija māyā taba prerī | sunahu kaṭhina karanī tehi kerī ||
Balkand - Doha 129
ramā rāmapati kara dhanu lehū | khai̐cahu miṭai mora saṁdehū ||
Balkand - Doha 284
bhūmi sapta sāgara mekhalā | eka bhūpa raghupati kosalā ||
Uttarkand - Doha 22
suṁdara sujāna kṛpā nidhāna anātha para kara prīti jo |
so eka rāma akāma hita nirbānaprada sama āna ko ||
jākī kṛpā lavalesa te matimaṁda tulsīdāsahū̐ |
pāyo parama biśrāmu rāma samāna prabhu nāhī̐ kahū̐ ||
Uttarkand - Doha 130
—————
सुंदर सुजान कृपा निधान अनाथ पर कर प्रीति जो ।
सो एक राम अकाम हित निर्बानप्रद सम आन को ॥
जाकी कृपा लवलेस ते मतिमंद तुलसीदासहू ।

पायो परम बिश्रामु राम समान प्रभु नाहीं कहू ॥
उत्तरकाण्ड - दोहा १३०
taba mayanā himavaṁtu anaṁde | puni puni pārabatī pada baṁde ||
Balkand - Doha 99
pārabatī bhala avasaru jānī | gaī̐ saṁbhu pahi̐ mātu bhavānī ||
Balkand - Doha 107
—————
तब मयना हिमवंतु अनंदे । पुनि पुनि पारबती पद बंदे ॥
बालकाण्ड - दोहा ९९
पारबती भल अवसरु जानी । गईं संभु पहिं मातु भवानी ॥
बालकाण्ड - दोहा १०७
raghupati citrakūṭa basi nānā | carita kie śruti sudhā samānā ||
bahuri rāma asa mana anumānā | hoihi bhīra sabahi̐ mohi jānā ||
sakala muninha sana bidā karāī | sītā sahita cale dvau bhāī ||
Aranyakand - Doha 4
—————
रघुपति चित्रकूट बसि नाना । चरित किए श्रुति सुधा समाना ॥
बहुरि राम अस मन अनुमाना । होइहि भीर सबहिं मोहि जाना ॥
सकल मुनिन्ह सन बिदा कराई । सीता सहित चले द्वौ भाई ॥
अरण्यकाण्ड - दोहा ४
bisvanātha mama nātha purārī | tribhuvana mahimā bidita tumhārī ||
Balkand - Doha 107
nātha kṛpā̐ aba gayau biṣādā | sukhī bhayau̐ prabhu carana prasādā ||
Balkand - Doha 120
—————
बिस्वनाथ मम नाथ पुरारी । त्रिभुवन महिमा बिदित तुम्हारी ॥
बालकाण्ड - दोहा १०७
नाथ कृपाँ अब गयउ बिषादा। सुखी भयउँ प्रभु चरन प्रसादा॥
बालकाण्ड - दोहा १२०
jehi̐ jehi̐ desa dhenu dvija pāvahi̐ | nagara gāu̐ pura āgi lagāvahi̐ ||
Balkand - Doha 183
dhenu rūpa dhari hṛdaya̐ bicārī | gaī tahā̐ jaha̐ sura muni jhārī ||
Balkand - Doha 183
—————
जेहिं जेहिं देस धेनु द्विज पावहिं । नगर गाउँ पुर आगि लगावहिं ॥
बालकाण्ड - दोहा १८३
धेनु रूप धरि हृदयँ बिचारी । गई तहाँ जहँ सुर मुनि झारी ॥
बालकाण्ड - दोहा १८४
sunu jananī soi sutu baRabhāgī | jo pitu mātu bacana anurāgī ||
tanaya mātu pitu toṣanihārā | durlabha janani sakala saṁsārā ||
Ayodhyakand - Doha 41
—————
सुनु जननी सोइ सुतु बड़भागी । जो पितु मातु बचन अनुरागी ॥
तनय मातु पितु तोषनिहारा । दुर्लभ जननि सफल संसारा ॥
अयोध्याकाण्ड - दोहा ४१
sahaja birāgarūpa manu morā | thakita hota jimi caṁda cakorā ||
Balkand - Doha 216
kahia tāta so parama birāgī | tṛan sama siddhi tīni guna tyāgi ||
Aranyakand - Doha 15
—————
सहज बिरागरूप मनु मोरा । थकित होत जिमि चंद चकोरा ॥
बालकाण्ड - दोहा २१६
कहिअ तात सो परम बिरागी । तृन सम सिद्धि तीनि गुन त्यागी ॥
अरण्यकाण्ड - दोहा १५
sunu muni tohi kahau̐ saharosā | bhajahi̐ je mohi taji sakala bharosā ||
karau̐ sadā tinha kai rakhavārī | jimi bālaka rākhai mahatārī ||
Aranyakand - Doha 43
—————
सुनु मुनि तोहि कहउँ सहरोसा । भजहिं जे मोहि तजि सकल भरोसा ॥
करउँ सदा तिन्ह कै रखवारी । जिमि बालक राखइ महतारी॥
अरण्यकाण्ड - दोहा ४३
mahāmaṁtra joi japata mahesū | kāsī̐ mukuti hetu upadesū ||
Balkand - Doha 19
maṁtra mahāmani biṣaya byāla ke | meṭata kaṭhina kuaṁka bhāla ke ||
Balkand - Doha 32
—————
महामंत्र जोइ जपत महेसू । कासीं मुकुति हेतु उपदेसू ॥
बालकाण्ड - दोहा १९
मंत्र महामनि बिषय ब्याल के । मेटत कठिन कुअंक भाल के ॥
बालकाण्ड - दोहा ३२
ati hari kṛpā jāhi para hoī | pāu̐ dei ehi̐ māraga soī ||
Uttarkand - Doha 129
milehu garuRa māraga maha̐ mohī | kavana bhā̐ti samujhāvau̐ tohī ||
Uttarkand - Doha 61
—————
अति हरिकृपा जाहि पर होई । पाउँ देइ एहिं मारग सोई ॥
उत्तरकाण्ड - दोहा १२९
मिलेहु गरुड़ मारग महँ मोही । कवन भाँति समुझावौं तोही ॥
उत्तरकाण्ड - दोहा ६१
rāma sīya sira seṁdura dehī̐ | sobhā kahi na jāti bidhi kehī̐ ||
aruna parāga jalaju bhari nīke̐ | sasihi bhūṣa ahi lobha amī ke̐ ||
Balkand - Doha 325
—————
राम सीय सिर सेंदुरु देहीं । शोभा कहि न जाति बिधि केहीं ॥
अरुन पराग जलजु भरि नीकें । ससिहि भूष अहि लोभ अमी कें ॥
बालकाण्ड - दोहा ३२५
guragṛha gae paRhana raghurāī | alapa kāla bidyā saba āī ||
Balkand - Doha 204
taba riṣi nija nāthahi jiya̐ cīnhī | bidyānidhi kahu̐ bidya dīnhī ||
Balkand - Doha 209
—————
गुरगृहँ गए पढ़न रघुराई । अलप काल बिद्या सब आई ॥
बालकाण्ड - दोहा २०४
तब रिषि निज नाथहि जियँ चीन्ही । बिद्यानिधि कहुँ बिद्या दीन्ही ॥
बालकाण्ड - दोहा २०९